Amortyzację w butach do biegania porównuj przez połączenie wysokości stosu, sztywności ściskania, pochłoniętej energii i wyniku tłumienia uderzenia. Sama grubość podeszwy nie wystarcza: próbka o wysokości 45,0 mm może pochłaniać więcej energii niż próbka 25,0 mm, ale nie oznacza to automatycznie, że każdy wysoki model będzie miękki.
Dlaczego sama wysokość podeszwy nie wystarcza
Wysokość stosu określa ilość materiału między stopą a podłożem, lecz nie opisuje samodzielnie jego właściwości. W badaniu obejmującym trzy wysokości — 25,0 mm, 35,0 mm i 45,0 mm — absorpcja energii wyniosła odpowiednio 8,0 J, 12,4 J i 16,4 J. W tych konkretnych próbkach wyższa podeszwa pochłaniała więc więcej energii.
| Wysokość stosu podeszwy | Sztywność ściskania tylnej części | Absorpcja energii bezwzględnej | Interpretacja |
|---|---|---|---|
| 25,0 mm | 128 N/mm | 8,0 J | niższa absorpcja i większa sztywność w badanej próbce |
| 35,0 mm | 86 N/mm | 12,4 J | wartość pośrednia |
| 45,0 mm | 66 N/mm | 16,4 J | wyższa absorpcja i mniejsza sztywność w badanej próbce |
Dane dotyczą konkretnych warunków badania i rozmiaru UK 8,5; nie są uniwersalną skalą miękkości wszystkich butów.
Równocześnie sztywność ściskania tylnej części spadła ze 128 N/mm przy 25,0 mm do 66 N/mm przy 45,0 mm. To pokazuje zależność zaobserwowaną w danym zestawieniu, a nie regułę dla każdej konstrukcji. Dwa amortyzowane buty biegowe o podobnym stosie mogą korzystać z różnych pianek, geometrii i warstw, dlatego ich odczucie podczas biegu może być odmienne.
Wyższa podeszwa może zwiększać potencjał pochłaniania energii, ale sama wysokość nie określa miękkości buta. Na odbiór wpływają także lokalizacja pomiaru, konstrukcja podeszwy oraz sposób obciążenia. Przy ocenie całego modelu warto więc oddzielić wysokość stosu od parametrów opisujących reakcję pianki.
Trzy liczby, które warto sprawdzać
Pierwszym parametrem jest twardość lub sztywność pianki. Twardość w skali Shore oznacza opór materiału wobec miejscowego wcisku durometru. Nie jest to pełny pomiar amortyzacji całego buta. Do porównania potrzebne są te same warunki: typ skali, temperatura, miejsce i procedura pomiarowa.
Drugą liczbą jest absorpcja energii, podawana w dżulach. W badaniu kompresyjnym można ją wyznaczyć jako skumulowaną energię pochłoniętą podczas obciążania, czyli pole pod krzywą siła–przemieszczenie. Wyższa wartość oznacza większe pochłonięcie energii w konkretnej procedurze, ale nie tworzy samodzielnie rankingu komfortu dla każdego biegacza.
Trzecim parametrem jest zwrot energii, często przedstawiany procentowo. Opisuje on część energii oddaną podczas odciążania, a nie energię pochłoniętą przy ściskaniu. Dlatego miękkie buty do biegania mogą mieć określony wynik absorpcji, a ich zwrot energii trzeba analizować osobno. Nie należy zastępować jednego parametru drugim.
Wynik zależy również od miejsca pomiaru. W metodzie RTINGS wysokość stosu mierzono i testowano w okolicy 12% długości wewnętrznej buta dla pięty oraz początkowo 75%, a następnie 65% długości dla przodostopia. Jedna liczba przypisana całej podeszwie może więc ukrywać różnice między tyłem a przodem.
Jak czytać test laboratoryjny
Jednym z punktów odniesienia jest ASTM F1976-24, czyli standardowy test tłumienia uderzenia systemów i materiałów amortyzujących obuwia sportowego. Procedura wykorzystuje masę 8,5 kg zrzucaną z wysokości od 30 do 70 mm. Dla butów biegowych nominalna energia uderzenia wynosi 5 J.
Wynik testu nie jest oderwany od jego ustawień. Na pomiar wpływają między innymi masa, prędkość, pole kontaktu, grubość próbki oraz wcześniejsze obciążenie. Z tego powodu można bezpośrednio porównywać tylko próbki badane przy tych samych parametrach. Wartość uzyskana inną metodą nie musi oznaczać, że jeden model ma lepszą amortyzację.
Jeżeli producent albo laboratorium podaje wynik tłumienia uderzenia, trzeba sprawdzić, czy energia testu była taka sama. ASTM F1976-24 wskazuje nominalne 5 J dla butów biegowych, ale znaczenie ma także sposób przygotowania próbki i obszar, który został poddany obciążeniu. Bez tych informacji sama liczba może prowadzić do zbyt prostego wniosku.
Porównując twardość pianki butów, nie mieszaj pomiaru miejscowego z testem całego systemu. Durometr opisuje opór niewielkiego fragmentu materiału, natomiast test uderzeniowy lub kompresyjny uwzględnia reakcję próbki w określonej konfiguracji. To różne pytania pomiarowe, nawet jeśli oba wyniki dotyczą tej samej podeszwy.
Temperatura i starzenie pianki
Temperatura może zmieniać tłumienie uderzenia, więc wynik uzyskany w warunkach pokojowych nie opisuje automatycznie zachowania buta zimą. Badanie czterech systemów amortyzacji obuwia biegowego obejmowało zakres od −20°C do +50°C, a jako miarę stosowało szczytowe opóźnienie wyrażone w jednostkach g.
Nie należy jednak przekładać samego zakresu temperatur na jedną uniwersalną wartość zmiany. Zachowanie zależy od konkretnego systemu amortyzacji, a dostępny opis badania nie podaje pełnej tabeli wyników liczbowych. Rzetelne porównanie powinno wskazywać temperaturę, sposób kondycjonowania oraz sposób pomiaru.
Temperatura nie jest jedynym parametrem odczuwanym podczas biegu. Dodatkowe informacje: drop w butach do biegania.
Praktyczna procedura porównania
Najpierw zapisz, co właściwie porównujesz: twardość materiału, sztywność ściskania, absorpcję energii w J czy tłumienie uderzenia. Następnie odrzuć zestawienia, w których próbki różnią się energią testu, rozmiarem, grubością albo miejscem pomiaru. Inaczej porównujesz konstrukcję, a inaczej warunki eksperymentu.
Przy analizie wyników sprawdź pięć elementów: energię obciążenia, grubość próbki, lokalizację, rozmiar oraz kondycjonowanie. Przykładowo dane dla rozmiaru UK 8,5 nie powinny być bez zastrzeżeń traktowane jako uniwersalny wynik dla wszystkich rozmiarów. Tak samo pomiar pięty nie zastępuje pomiaru przodostopia.
W praktyce najlepiej zestawić wysokość stosu z co najmniej jednym pomiarem mechanicznym i jednym wynikiem tłumienia. Jeśli model ma stos 45,0 mm, ale nie podano sztywności ani energii absorpcji, można mówić o jego geometrii, lecz nie o pełnej charakterystyce amortyzacji. Jeżeli przedstawiono 16,4 J, trzeba jeszcze sprawdzić, w jakiej procedurze tę wartość uzyskano.
Nie wyciągaj także wniosku, że większa absorpcja automatycznie oznacza lepszy wybór. Parametr opisuje zachowanie w konkretnym teście, a dopasowanie zależy od całej konstrukcji i użytkownika. Testy laboratoryjne opisują zachowanie konstrukcji w określonych warunkach i nie zastępują indywidualnej oceny dopasowania obuwia; przy bólu lub urazie potrzebna jest konsultacja z lekarzem albo fizjoterapeutą.
Najczęstsze pytania
Jak sprawdzić amortyzację butów biegowych?
Szukaj wyniku absorpcji energii w ujednoliconym teście, najlepiej podanego w dżulach lub jako wynik tłumienia uderzenia. Sprawdź również miejsce pomiaru, energię testu, rozmiar buta i sposób kondycjonowania próbki.
Czy wysoka podeszwa zawsze jest miękka?
Nie. Wysokość stosu opisuje grubość materiału, a nie jego twardość. W przytoczonym badaniu próbki 45,0 mm miały większą absorpcję i mniejszą sztywność, ale był to wynik konkretnej konstrukcji.
Co oznacza twardość pianki w skali Shore?
To pomiar oporu materiału wobec miejscowego wcisku durometru. Jest cechą materiału, a nie pełnym pomiarem amortyzacji całego buta; do porównań trzeba zachować ten sam typ skali, temperaturę, miejsce i procedurę.
Czy pianka twardnieje na mrozie?
Właściwości tłumienia mogą zmieniać się wraz z temperaturą. Opublikowane badanie obejmowało zakres od −20°C do +50°C, ale bez pełnej tabeli wyników nie można rzetelnie podać jednej uniwersalnej wartości zmiany.
Źródła
- F1976 Standard Test Method for Impact Attenuation of Athletic Shoe Cushioning Systems and Materials — ASTM International, 2024, ASTM F1976-24
- Clustering Runners’ Response to Different Midsole Stack Heights: A Field Study — Journal of Sports Science and Medicine / PMC, 2024, PMC11280980
- How We Use Compression Testing To Measure The Energy Return And Cushioning Properties Of Running Shoes — RTINGS, 2025, Methodology article
- Effect of environmental temperature on shock absorption properties of running shoes — PubMed, 2005, PMID 15867561
